Stańmy przy klasztorze oo. Bernardynów pod Wawelem. Gdzieś tu, u styku ulic Bernardyńskiej i Stradomskiej, mieściła się najstarsza oficyna drukarska w Krakowie. Oto w roku 1473, być może na zlecenie wspomnianego klasztoru, zaczyna tu działać przybysz z dalekiej Bawarii, Kasper Straube, pierwszy nasz typograf. Nie jest chyba przypadkiem, że działając we współpracy z zakonem, drukuje trzy księgi teologiczne, z których uwagę zwracają Explanatio in Psalterium słynnego Jana z Turrecematy, czyli Torquemady, oraz Dzieła św. Augustyna.

Dla nas dzisiaj najważniejsza jest jednak pojedyncza, jednostronnie zadrukowana karta, z pietyzmem chroniona w skarbcu Biblioteki Jagiellońskiej. To mianowicie Almanach Cracoviense ad annum 1474.
Nie wygląda może imponująco, łaciński tekst wytłoczony na papierze formatu plano, czyli bliskim naszemu A2. To jednak skarb prawdziwy – pierwszy druk krakowski. Z szacunku dla zabytku pomińmy raczej delikatny temat treści, czyli porad ówczesnej medycyny. To połączenie astrologii, wyznaczania terminów puszczania krwi i podobnych, autorstwa prawdopodobnie krakowskiego uczonego Piotra Gaszowca. Takie po prostu było lecznictwo przez stulecia. Tenże almanach z 1474 roku otwiera ważną tradycję wydawania sławetnych kalendarzy i prognostyków krakowskich, pełnych porad zdrowotnych, gospodarskich i astrologicznych, ukazujących się jeszcze przez wieki, nawet w czasach baroku i później.
Do anegdot historycznych przeszła relacja prawdziwa o okolicznościach odnalezienia tego skarbu. Podczas porządków w Collegium Maius ktoś zajrzał za szafę i znalazł tę bezcenną kartę. Wydarzyło się to, jak na Kraków przystało, w prawie okrągłą rocznicę druku: 370 lat później, w roku 1844.

Sam Straube nie przebywa u nas długo, wyjeżdża w roku 1477. Taka mobilność typografa przez stulecia nie była niczym szczególnym, wielu z nich często zmieniało miejsce zamieszkania z różnych powodów – finansowych, obyczajowych, religijnych. Nie znamy przyczyn wyjazdu, choć mamy w księgach miejskich Krakowa dające do myślenia zapisy dotyczące długów, alimentów itd. Ale to pewnie tylko podłe ludzkie języki.

--------------------------

Fot. 1.1. Almanach Cracoviense ad annum 1474, druk Kasper Straube, ok. 1473, źródło: Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa

Fot. 1.2. Juan de Torquemada, Expositio super toto Psalterio, druk Kasper Straube, ok. 1475, źródło: Polona

Patrz także: kościół oo. Bernardynów